GIBRALTAR, przylądek na pd. krańcu Płw. Pirenejskiego. Posiadłość W. Brytanii; zgodnie z konstytucją z 30 V 1969 — dominium brytyjskie. Obszar 5,8 km2, ludność 30 tys, (1971). G. został opanowany przez siły ang.hol. 1704, podczas wojny o sukcesję hiszpańską. Na podstawie traktatu podpisanego 13 VII1713 w Utrechcie przyznany W. Brytanii, która zamieniła G. w twierdzę [...]
EKSPLOATACJA ZASOBÓW BIOLOGICZNYCH MORZA PEŁNEGO, opiera się na zasadzie wolności mórz (> morze pełne). Wolność rybołówstwa, jako jedna z wolności wynikających z tej zasady, uprawnia wszystkie państwa do użytkowania morza pełnego. Środowisko morskie nie jest jednak niewyczer palne. Olbrzymi wzrost światowych połowów spowodowany postępem techniki i uprzemysłowieniem rybołówstwa morskiego zmusza do prowadzenia racjonalnej gospodarki rybackiej [...]
DUALIZM, pogląd w doktrynie prawa międzynar., wychodzący z założenia, że prawo międzynar. i prawo wewn. państw są odrębnymi, nie powiązanymi ze sobą systemami, które wywodzą się z różnych źródeł (ustawodawstwo państwa i wewn. prawo zwyczajowe, natomiast w płaszczyźnie międzynar.— zwyczaj międzynar. i umowy), regulują odmienne stosunki prawne i odnoszą się do różnych adresatów—podmiotów (osoby fizyczne [...]
DELIMITACJA GRANICY PAŃSTWOWEJ, termin oznaczający ustalenie przebiegu granicy państwa. D.g.p. następuje w drodze u mownej, choć może też być przeprowadzona przez sąd lub trybunał międzynarodowy. Postanowienia o d.g.p. znajdują się najczęściej w traktatach pokoju i umowach o cesji terytorium. Szczególnie wiele delimitacji zawierały traktaty pokoju zawarte po I i II wojnie światowej. Przykładowo wskazać można, [...]
BEZPIECZEŃSTWO EUROPEJSKIE, termin określający układ stosunków międzynar. gwarantujący pokój i pokojową współpracę państw eur., jak również dotąd nie zrealizowany regionalny system bezpieczeństwa zbiorowego w Europie. Stworzenie systemu b.e. postulowali już autorzy projektów „wiecznego pokoju”, m.in. Sully i de SaintPierre. Jako próby organizacji systemu b.e. rozpatrywano postanowienia Paktu LN, projekt Paktu Wzajemnej Pomocy z 1923 oraz [...]
BILANS PŁATNICZY, zestawienie ogółu płatności, dokonanych przez państwo i na jego rzecz w stosunkach z zagranicą w określonym czasie, z reguły w ciągu jednego roku. A. p. dzieli się na bilans obrotów bieżących (bilans wymiany dóbr i usług) oraz bilans o brotów kapitałowych. Bilans obrotów bieżących składa się z bilansu handl., bilansu procentów i dywidend [...]
BEZPIECZEŃSTWO ZBIOROWE, najbardziej dojrzała koncepcja międzynar. systemu bezpieczeństwa, przeciwstawna koncepcjom*• bloków wojskowych i wszelkim przejawom polityki „z pozycji siły**. W odróżnieniu od wszystkich dotychczasowych koncepcji, m.in. równowagi sił i rządu światowego, system b.z.—przyjmując za punkt wyjścia bezpieczeństwo wszystkich — zakłada wspólną akcję ogółu zorganizowanych państw w obronie o fiary agresji, nawet gdy agresor jest członkiem [...]
ANDYJSKI WSPÓLNY RYNEK, tzw. Pakt Andyjski, potoczne określenie ugrupowania gosp. 6 państw Ameryki Łacińskiej: Boliwii, Chile, Ekwadoru, Kolumbii, Peru 1 Wenezueli. Początkiem ściślejszej współpracy tych państw była konferencja w Bogocie w sierpniu 1086 (bez udziału Boliwii), która uchwaliła tzw. Deklarację z Bogoty, postulującą m.iiL szybszą liberalizacją handlu między 5 krajami niż dokonywana między wszystkimi członkami [...]
KONFERENCJA BEZPIECZEŃSTWA I WSPÓŁPRACY W EUROPIE (KBWE), rokowania wielostronne z udziałem rządów 33 państw eur. oraz Stanów Zjedn. i Kanady, mające na celu uregulowanie istotnych problemów polit, gosp., społ. i kulturalnych, wynikających z utrwalenia się systemu teryto rialnopolitycznego w Europie, powstałego w wyniku klęski hitlerowskich Niemiec oraz rozwoju wszechstronnych stosunków na kontynencie w warunkach pokojowego [...]
KRAJE SOCJALISTYCZNE, państwa nowego typu, o socjalistycznym ustroju spoŁekon., powstałe w wyniku zwycięstwa rewolucji socjalistycznych. Pierwszym k.s. był Związek Radziecki. Po II wojnie światowej powstały dalsze k.s. w Europie i Azji, tworząc razem światowy system socjalistyczny. Objął on 14 państw socjalistycznych: Albanię, Bułgarię, ChRL, Czechosłowację, DRW, Jugosławię, KRLD, Kubę, Mongolię, NRD, Polskę, Rumunię, Węgry, ZSRR. [...]